[ تصوير ] ( مؤتفكات ) ، فلسطين ، عربستان شمالى و وادى سرحان واقع است . مرز جنوبى آن نسبتا آباد و واحه‌هاى قابل سكونت مانند دومة الجندل دارد كه در تاريخ اسلام معروف است و در حال حاضر جوف ناميده مىشود . مرز جنوبى بادية الشام و نواحى آباد آن پيش از اسلام و اندكى پس از آن به مشارف شام معروف بوده است . « 1 » در جنوب جوف ( دومة الجندل ) نفود شمالى واقع است . نفود بزرگ بيابانى است پوشيده از شنهاى سفيد و سرخ . طول و عرض اين بيابان 640 در 320 كيلومتر است . اين بيابان ميان جوف و جبل شمّر و ناحيهء نجد قرار دارد . سطح بيابان را تپه‌هايى از ماسه‌هاى موج‌آسا مىپوشاند كه بلندى برخى از آنها به 150 متر مىرسد . ژرفا و شكل اين تپه‌ها متفاوت و بيشتر به شكل نعل اسب است . پس از زمستانهاى پربارش اين بيابان به بهشتى زيبا تبديل مىشود ؛ ولى زندگى در اين بهشت زمينى كوتاه است و جز چند هفته نمىپايد . « 2 » دومين كوير ، دهنا يا سرزمين سرخ « 3 » است كه ميان نجد ، كويت و الأحساء قرار دارد . اين بيابان از شمال غربى به جنوب شرقى امتداد دارد . طول و عرض آن 600 در 50 كيلومتر است . دهنا از سمت جنوب به ربع الخالى مىپيوندد . ربع الخالى بيابان بسيار بزرگى است كه تمام جنوب و شرق عربستان - به استثناى سواحل عمان - يعنى از شمال مهره و حضرموت تا مرزهاى نجد و شمال يمن و از مملكت عمان تا مرزهاى شرق يمن را فراگرفته است . « 4 » جغرافيادانان متأخر نيز بخشهاى جنوبى دهنا را ربع الخالى خوانده‌اند ؛ زيرا سكنه نداشته « 5 » و اين نامگذارى در برابر ربع مسكون بوده است . اين بيابان را متقدمين بيابان صيهد نيز مىگفتند « 6 » و قسمتى از آن ، كه در شمال‌شرقى يمن قرار دارد ، به ريگزار يبرين معروف بوده است . « 7 » قسمت غربى اين بيابان را ، كه در مجاورت يمن است ، احقاف گفته‌اند . به نظر مىرسد آنچه در آيه 21 سوره احقاف محل

--> ( 1 ) . تاريخ اسلام ؛ ص 4 . ( 2 ) . المفصل فى تاريخ العرب . . . ؛ ج 1 ، ص 157 و 158 . ( 3 ) . معجم البلدان ؛ ج 2 ، ص 635 . ( 4 ) . تاريخ عربستان و قوم عرب ؛ ج 1 و 2 ، ص 3 . ( 5 ) . Ency . of Islam ; Vol . 1 , p . 895 ; The Empty Quarter ; The Geographical Journal . ( 6 ) . معجم البلدان ؛ ج 3 ، ص 458 . ( 7 ) . همان ؛ ج 4 ، ص 1005 و 1006 .